MADDE BAĞIMLILIĞI SIKÇA SORULAN SORULAR-1

BİR UYUŞTURUCU MADDEYE NE KADAR KISA SÜREDE BAĞIMLI OLUNUR?
Bağımlılık Dünya Sağlık Örgütü tarafından biyolojik, psikolojik ve sosyal bir rahatsızlık olarak tanımlanmaktadır. İlk kullanımla birlikte bir döngü içerisinde yavaş yavaş gelişen; bireyin beden, ruh ve sosyal düzenini olumsuz yönde etkileyen bir beyin hatalığıdır.

  Bireyin maddeye ne kadar sürede bağımlı olacağını belirleyen birçok faktör vardır. Kullanılan maddenin türü, saflık oranı, kullanım miktarı, kullanım süresi ve kullanım şekli bağımlılığın seyrini belirleyen unsurlardandır.

   Ayrıca kişinin madde kullanımına başlama yaşının ve karakter özelliklerinin de bağımlılığın gelişmesi üzerinde etkili olduğu bilinmektedir. Dürtüsel, strese ve risk almaya yatkın kişilik özelliklerine sahip olan bireyler daha kısa sürede bağımlı olabilmektedir.

UYUŞTURUCU MADDEYİ BİR KERE DENEMEK İSTIYOUM. ZARARI OLUR MU?
Bireyleri öncelikle kullanıma sonrasında ise bağımlılığa iten birçok gerekçe ve inançları olduğu bilinmektedir. En yaygın gerekçelerden biri ise “bir kereden bir şey olmaz” düşüncesi olarak tespit edilmektedir. Herkes bağımlı olabilir bunun psikolojik ya da sosyal etkenlerle doğrudan bir ilişkisi yoktur. Kokain gibi bazı maddeler ilk kullanımdan sonra bile bağımlılık oluşturabilir.

    Bireyler madde kullanmaya başlamadan önce korku ve merak duygularının aktif olduğu bilinmektedir. Korkusunu yendiği anda merak duygusu ile madde kullanımına teşvik eder. Böylece maddeyi denemek isteyen kişi “bir kereden bir şey olmaz” düşüncesi ile ilk kullanımı gerçekleştirir bu kullanım bağımlılık döngüsünün ilk adımı olarak tanımlanabilir. İlk kullanımdan sonra maddenin ikinci kez kullanımı daha kolay olabilir. Bağımlılık döngüsü ise yavaş yavaş ilerleyen bir kısır döngüdür. Bu döngünün ilerleyen basamaklarında ise birey kullanıma devam eder ve bırakabileceğini düşünür ve zamanla bırakamayacağını anlar.

 Fakat bu döngü, kısır bir döngü olmak zorunda değildir. Sürecin farkında olup, gerekli desteği aldığında; bu döngüyle nasıl mücadele edeceğini de öğrenmiş olur. Bu süreçte uzmanlar tarafından uygulanan psikolojik ve sosyal danışmanlık, motivasyona yönelik çalışmalar ve aile görüşmeleri; bireyin bağımlılığa karşı vermiş olduğu mücadeleyi destekleyen en önemli kaynaklardır.
BAZI UYUŞTURUCU MADDELERİ DENEMEK İSTİYORUM. BİR KERE DENESEM DE MERAKIMI GİDERSEM, SONRASINDA KULLANMASAM OLMAZ MI?
  Bağımlılık bir süreçtir. Kişiler ilk önce maddeyi dener daha sonrasında düzenli kullanım gerçekleşir ve sonunda da bağımlılık meydana gelir. Kişilerin madde kullanmadan önce maddeye ilişkin çeşitli gerekçe ve yargılarının var olduğunu bilinmektedir. Bu düşünce ve yargılar kişinin madde kullanımına sonrasında da bağımlılık hastalığına sebep olmaktadır.

   Bu düşüncelerden en yaygını ise “Bir kereden bir şey olmaz, merakımı gidermeli ve denemeliyim” düşüncesidir. Kişinin merak duygusu sonucunda gerçekleşen madde kullanımı, bağımlılık döngüsüne atılan ilk adımdır. Merak sonucu “bir kereden bir şey olmaz” düşüncesi ile başlayan madde kullanımı, sonrasında “bir daha asla”, “ben bağımlı olmam”, “istersem bırakırım”, “bu meret bırakılmaz”, “bırakmak zorundayım”, “artık bırakacağım”, “bıraktım bir daha başlamam” gibi inanışlarla devam eder ve kişi bağımlılık döngüsünün içine girmiş olur.

     Her maddenin kişi üzerindeki etkisi farklıdır. Bağımlılık potansiyeli maddeden maddeye göre değişim göstermektedir. Bağımlılık gelişimi; maddenin cinsine, saflık oranına, kullanım süresine, kullanım şekline ve kullanan kişinin kişilik özelliklerine göre değişmektedir. Bu sebeple kimin ne zaman bağımlı olacağı bilinmemektedir. Bazı maddeler ise tek kullanımda dahi bağımlılık yapıcı potansiyele sahiptir. Örneğin kokain, metamfetamin gibi uyarıcı maddelerin hızlı bir şekilde bağımlılık yapıcı etkiye sahip olduğu yapılan çalışmalar sonucunda bilinmektedir. “Bir kereden bir şey olmaz” düşüncesinin yerini “Bir kereden çok şey olur” düşüncesinin alması kişiyi bağımlılık yapıcı maddelerden korumaktadır.

AİLEMDE VEYA ÇEVREMDE UYUŞTURUCU MADDE BAĞIMLISI VAR. NE YAPMALIYIM?
Aile üyelerinden bir kişi bağımlı olduğunda bu durum sadece bireyi etkilememekte tüm aileyi etkilemektedir. Bağımlılık bir aile hastalığıdır. Aile bireyleri aile üyesinin bağımlı olduğunu öğrendiğinde sabırlı ve sakin olmalıdır. Bağımlı bireyden hemen hızlı değişim beklemek yerine onu anlamalı ve dinlemelidir. Bağımlılık bir aile sorunu olduğu için bireyin değişimi kadar ailenin bağımlı bireye yaklaşımı tedavi sürecinde önemlidir. Bağımlı birey bağımlılık süresince aile ve çevreden soyutlanabilmektedir. Bu sebeple içe kapanık olabilir. Unutulmamalıdır ki bağımlılık bir beyin hastalıdır. Bu sebeple madde isteği aile ve çevreden önce gelebilmektedir. Kişinin bağımlılığına dair sebepleri aramak, bağımlı bireyden hesap sormak çözümsüzdür. Bağımlılık süreci öğrenildikten sonra aşağıdaki davranışlarla kişiye yaklaşılmamalıdır. Bunlar:
. Emretmek,
. Eleştirmek ve tehdit etmek,
. Mantığa dayanan açıklamalar yaparak ikna etmeye çalışmak,
. Dini ve ahlaki yargılarda bulunmak,
. Yaralayıcı mesajlar vermek ve baskılamak.
Bağımlı yakına bu şekilde bir yaklaşım olursa kişi anlaşılmadığını düşünerek süreci yakınları ile paylaşma konusunda çekinecektir. Bu sebeple bağımlı yakına yaklaşım şu şekilde olmalıdır:
• Kişi ile iletişime geçmeden önce sakinleşmeli ve panik yapılmamalıdır,
• İletişim kurulduğu esnada kişi madde etkisinde olmamalıdır,
• Yargılamadan iletişim kurulmalı, amacınızın destek olmak ve yardımcı olmak olduğu belirtilmelidir.
• Kişi ile iletişime geçerken samimi, empatik ve gerçekçi olunmalıdır.
• Yaralayıcı mesaj vermeden zor bir süreç olduğu vurgulanmalıdır.
• Eğer kişi tedavi kelimesinden kaygılanıyor ise danışmanlık ifadesini kullanarak; Alkol ve Madde Tedavi Merkezi (AMATEM), Çocuk Ergen Madde Bağımlılığı Tedavi Merkezi (ÇEMATEM) ve Yeşilay Danışmanlık Merkezi (YEDAM) gibi kuruluşlara yönlendirilerek kesinlikle profesyonel destek alınmalıdır.
• Bağımlı bireyin sevdiği ve saygı duyduğu diğer aile üyeleri veya tanıdıkların desteği alınarak bir panel oluşturulabilir.

(ALINTIDIR- YEŞİLAY ORG)

Türkyılmaz CANBAZ
(Emekli Öğretmen)
Yeşilay Bağımlılık Formatörü